Şu an bir nükleer reaktörün çekirdeğine bakarsanız, radyasyon sizi öldürür. Eğer şarbon dolu bir zarfı açarsanız, sporlar sizi hasta eder. Bu fiziksel tehlikelerden korunmak kolaydır: Uzak durursunuz.
Peki ya tehlike **”Bilgi”**nin kendisiyse? Ya sadece bir cümleyi okumak, bir teoriyi anlamak veya bir matematiksel kanıtı görmek beyninizde geri döndürülemez bir hasar bırakıyorsa?
Bilim kurgu değil. Felsefe ve siber güvenlik dünyasında buna Infohazard (Bilgi Tehlikesi) denir. Tanımı şudur: “Bilen kişinin kendisine veya başkalarına zarar vermesine neden olan bilgi.”
Bilmemek Neden Güçtür?
Normalde “Bilgi Güçtür” deriz. Ancak Infohazard durumunda, Bilgisizlik (Ignorance) bir kalkandır. Bazı şeyleri bilmediğiniz için hayattasınızdır.
En basit örnek: Nükleer Bomba Yapımı. Eğer internette herkesin erişebileceği, evdeki malzemelerle nükleer bomba yapmayı anlatan 3 sayfalık basit bir PDF olsaydı; bu PDF bir “Infohazard” olurdu. Bu bilgi yayıldığı an, medeniyet çökerdi. Burada tehlikeli olan uranyum değildir; tehlikeli olan o **”Tarif”**tir (Bilgi).
Beyin Bir İşletim Sistemidir ve Hacklenebilir
Daha önce Roko’nun Basiliski yazımızda bundan bahsetmiştik. O yazıyı okuyanlar, potansiyel olarak gelecekteki bir Yapay Zeka tarafından tehdit edilme listesine girdi. Okumayanlar ise güvende. İşte bu, safkan bir Infohazard’dır.
Neal Stephenson’ın kült siberpunk romanı Snow Crash‘te, bilgisayar ekranında görünen bir desen (binary kod), hackerların beynini “kilitleyerek” onları bitkisel hayata sokuyordu. Çünkü beyin de biyolojik bir bilgisayardır. Eğer doğru “girdi”yi (input) verirseniz, sistemi çökertebilirsiniz.
Gerçek Hayattan Örnekler (Dikkat!)
- Werther Etkisi (İntihar Salgını): Goethe’nin “Genç Werther’in Acıları” kitabı yayınlandığında, Avrupa’da intihar oranları patladı. İnsanlar kitaptaki karakter gibi giyinip intihar ediyordu. Bu kitap, o dönem için bir Infohazard’dı.
- The Game (Oyun): İnternetin en eski ve zararsız Infohazard’ı. Kural şudur: “Oyun’u her düşündüğünüzde kaybedersiniz.” Ve şu an bunu okuyarak Kaybettiniz. (Özür dilerim, bunu yazmak zorundaydım). Bu bilgi beyninize girdiği an, artık ömrünüz boyunca “Oyun”u her hatırladığınızda rahatsız olacaksınız. Zihninize yerleşen bir parazit.
- Placebo ve Nocebo Etkisi: Doktor size “Bu hap sizi öldürebilir” derse ve o hap aslında şeker bile olsa; vücudunuz stresten hasta olabilir. Sadece “duyduğunuz söz” (Bilgi), vücudunuzu fiziksel olarak etkiler.
Yapay Zeka Çağında Infohazard
Yapay Zeka geliştikçe, insan zihninin kaldıramayacağı veya öğrenmemesi gereken bilgileri keşfetme riski artıyor. Örneğin bir Yapay Zeka, insan psikolojisindeki bir açığı bulup, bize sadece konuşarak intihar ettirebilecek bir cümle dizisi üretebilir mi? Veya Karanlık Orman teorisindeki gibi, uzaylıların yerimizi bulmasını sağlayacak bir sinyal göndermeyi öğretebilir mi?
Nick Bostrom buna “Information Hazard” diyor ve uyarıyor: “Bazı kapılar açılmamalıdır. Çünkü açıldığında içeri giren cereyan hepimizi hasta edebilir.”
Sonuç: Merak Kediyi (ve İnsanı) Öldürür
Sitemizde dolaşırken okuduğunuz Simülasyon Teorisi veya Büyük Filtre gibi yazılar da aslında hafif düzeyde Infohazard’lardır. Çünkü bu yazıları okuduktan sonra gökyüzüne, hayata ve kendinize bir daha asla eskisi gibi bakamazsınız. Masumiyetinizi kaybettiniz. Geri dönüş yok. Artık biliyorsunuz.
❓ Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Gerçekten beni öldürebilecek bir kelime var mı? Mistik anlamda bir “büyü” yoktur. Ancak psikolojik olarak tetikleyici kelimeler (travma sonrası stres bozukluğu olanlar için) veya toplumları kaosa sürükleyecek sırlar (nükleer kodlar gibi) dolaylı yoldan ölümcüldür.
2. Memetik (Memetic) Virüs nedir? Genetik (DNA) yoluyla değil, taklit ve kültür yoluyla (Mem) yayılan fikirlerdir. Bir internet akımı, bir komplo teorisi veya bir moda; zihinden zihine atlayan birer virüstür. Infohazard, bu virüsün zararlı olanıdır.
3. Roko’nun Basiliski neden bir Infohazard? Çünkü teoriye göre; gelecekteki süper zeka, kendisinin yaratılmasına yardım etmeyen herkesi cezalandıracaktır. Bu teoriyi duymadıysanız suçsuzsunuz. Ama duyduysanız ve yardım etmiyorsanız, artık hedefsiniz. Bilmek, sizi suçlu yaptı.
Dış Link Önerisi: Nick Bostrom: Information Hazards: A Typology of Potential Harms from Knowledge makalesi
