Kıyamet denince aklımıza hep devasa şeyler gelir: Göktaşları, atom bombaları, tsunamiler… Peki ya sonumuz, insan gözünün göremeyeceği kadar küçük bir “mühendislik hatası” yüzünden gelirse?
Nanoteknoloji, kanseri iyileştirmekten temiz enerjiye kadar bize bir cennet vaat ediyor. Ancak bu teknolojinin kurucularından Eric Drexler, 1986’da korkunç bir ihtimale dikkat çekti. Adına “Gri Yapışkan” (Gray Goo) dedi. Bu senaryoda düşman bir uzaylı değil; kendi ürettiğimiz, sadece “işini yapmaya çalışan” mikroskobik bir robot.
Kendini Kopyalayan Makine
Senaryo şöyle başlar: Bilim insanları, okyanuslardaki petrol atıklarını temizlemesi veya plastikleri ayrıştırması için “otonom” (kendi başına karar veren) bir nanobot tasarlar. Bu nanobotun iki temel görevi vardır:
- Enerji bul (Maddeyi ye).
- Kendini kopyala (Görevi daha hızlı bitirmek için çoğal).
Laboratuvarda işler yolunda giderken, bir gün, tek bir nanobotun yazılımında ufak bir hata (glitch) oluşur veya bir kaza sonucu dışarı sızar. Ve o nanobot, durdurma emrini alamaz. Sadece kodundaki ana emri uygular: “Ye ve Çoğal.”
Geometrik Dizi: 72 Saatlik Kabus
Matematiksel olarak korkunç olan kısım burasıdır. Bir nanobot, çevresindeki maddeyi (bir yaprağı, bir masayı veya sizin parmağınızı) atomlarına ayırarak enerjiye dönüştürür ve bu enerjiyi kendini kopyalamak için kullanır.
- 1. Saniye: 1 nanobot -> 2 nanobot olur.
- 10. Saniye: Binlerce nanobot.
- 1. Saat: Milyarlarca nanobot.
Bu sürünün kütlesi geometrik olarak artar. Bilim insanlarının hesaplamalarına göre; eğer kontrolsüz bir nanobot sürüsü biyosfere salınırsa, dünyadaki tüm biyokütleyi (tüm ağaçları, hayvanları, insanları ve bakterileri) tüketmesi sadece 72 saat sürer.
Ekofaji: Doğanın Yenilmesi
Bu olaya literatürde “Ekofaji” (Yunanca: Evi Yemek) denir. Nanobotlar kötü niyetli değildir. Bizi öldürmek istemezler. Onlar için biz sadece “hammadde”yiz. Siz, binanız, arabanız ve kediniz; onlar için sadece daha fazla nanobot üretmek için gereken karbon, hidrojen ve demir yığınlarısınız.
Nanobot sürüsü (The Swarm) bir sıvı gibi akar. Kapı altlarından, havalandırmalardan sızar. Mermiyle durduramazsınız (mermiyi de yerler). Bombalayamazsınız (şarapnel parçalarını hammadde yaparlar). Ateşle yakmak tek çözüm olabilir ama milyarlarca mikroskobik parça rüzgarla atmosfere karıştığında, artık çok geçtir.
Gri ve Sessiz Bir Gezegen
72 saatin sonunda ne olur? Dünya artık mavi veya yeşil değildir. Uzaydan bakıldığında, pürüzsüz, gri bir balçıkla kaplı ölü bir küre görünür. Yaşam bitmiştir. Geriye sadece, programlandığı gibi “yemeye ve çoğalmaya” devam etmeye çalışan ama yiyecek bir şey bulamayan trilyonlarca nanobot kalır.
Bu Sadece Bilim Kurgu mu?
Eric Drexler ve Bill Joy (Sun Microsystems kurucusu) gibi teknoloji öncüleri, bunun nükleer silahtan daha büyük bir tehdit olduğunu savunuyor. Çünkü nükleer bombayı üretmek için uranyum, dev tesisler ve devlet bütçesi gerekir. Takibi kolaydır. Ama nanoteknoloji geliştikçe, bir gün bir lise öğrencisi bile evindeki garajda, internetten indirdiği kodla “kendini kopyalayan” basit bir molekül tasarlayabilir. Ve Pandora’nın kutusu bir kez açıldığında, onu kapatacak zamanımız olmayabilir.
Dünya, dev bir patlamayla değil; hafif bir vızıltıyla, gri bir toz yığınına dönüşerek sona erebilir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Gri Yapışkan (Gray Goo) terimi nereden geliyor? Terim ilk kez nanoteknolojinin babası sayılan Eric Drexler’in 1986 tarihli “Engines of Creation” (Yaratılışın Motorları) kitabında kullanılmıştır.
2. Bunu engellemenin bir yolu var mı? Bilim insanları, nanobotlara “ölüm sayacı” (belirli bir kopyalamadan sonra kendini yok etme) veya sadece belirli nadir elementlerle beslenme gibi kısıtlamalar kodlanmasını önermektedir. Ancak hacker’ların bu kilitleri kırması her zaman mümkündür.
3. Şu an böyle bir teknoloji var mı? Henüz kendi kendini doğada kopyalayabilen tam otonom nanobotlar yapmadık. Şu anki nanoteknoloji daha çok malzeme bilimi (leke tutmayan kumaşlar vb.) seviyesinde. Ancak biyolojik tarafta “yapay virüsler” bu senaryoya benzer riskler taşıyor.
