Elinize bakın. Bacaklarınıza bakın. Kalbinizin atışını dinleyin. Onların “Siz”in bir parçanız olduğunu düşünüyorsunuz, değil mi? Yanılıyorsunuz. Modern tıp ve radikal cerrahlar için onlar sadece birer şasi, birer yedek parça.
Arabanızın motoru sağlamsa ama kaportası çürüdüyse ne yaparsınız? Motoru çıkarıp yeni bir kaportaya takarsınız. Peki ya “Motor” sizin beyniniz, “Kaporta” ise bedeninizse?
Bilim kurgu değil. İtalyan beyin cerrahı Sergio Canavero, yıllardır HEAVEN (Cennet) adını verdiği proje üzerinde çalışıyor. Amacı net: İnsan kafasını kesip, beyin ölümü gerçekleşmiş (ama bedeni sağlam) bir donöre nakletmek. Frankenstein efsanesi, 21. yüzyılda steril bir ameliyathanede gerçeğe dönüşmek üzere.
Giyotin Paradoksu: Siz Neredesiniz?
Bu işlem, varoluşsal bir krizi tetikler. Fransız İhtilali’nde giyotinle idam edilenlerin, kafaları kesildikten sonra 10-15 saniye daha bilinçli oldukları (göz kırptıkları) söylenir. O 10 saniye boyunca o kişi sepetteki kafa mıdır? Yoksa yerdeki gövde mi?
Bilim “Kafadır” der. Bilinciniz beyninizdedir. Ama eğer o kafayı alıp, başka birinin (belki bir suçlunun, belki satılmış bir gencin) bedenine dikerseniz; aynaya baktığınızda kimi göreceksiniz? Yüz sizin yüzünüz. Ama eller başkasının. Cinsel organlar başkasının. Kalp başkasının. Siz artık bir Kimerasınız (Mitolojik, çok parçalı yaratık).
Teknik Olarak Mümkün mü? (Omurilik Sorunu)
Kafayı kesmek kolaydır. Zor olan, omuriliği (beyni vücuda bağlayan ana kabloyu) tekrar bağlamaktır. Milyonlarca sinir lifini tek tek dikemezsiniz. Canavero, PEG (Polietilen Glikol) adlı bir “biyolojik tutkal” kullanarak sinirleri kaynaştırabileceğini iddia ediyor.
Daha önce maymunlar ve fareler üzerinde denemeler yapıldı. Sonuç? Hayvanlar yaşadı. Ama felçli kaldılar, acı çektiler ve kısa süre sonra öldüler (veya “etik” gerekçelerle öldürüldüler). Amaç “yaşatmak” ise başarıldı. Amaç “insanca yaşatmak” ise sonuç tam bir kabus.
Ölümden Beter Bir Kader: Beden Reddi ve Delilik
Diyelim ki ameliyat başarılı oldu. Gözlerinizi yeni bedeninizde açtınız. Bekleyen tehlike sadece bağışıklık sisteminin reddi değildir. Asıl tehlike Psikolojik Reddir.
Beyniniz, hayatı boyunca kendi vücut haritasına (ellerin uzunluğu, ciğer kapasitesi, hormon dengesi) alışıktır. Birdenbire tamamen yabancı bir sinir ağına bağlandığında, beyin panikleyebilir. Tıpkı “Hayalet Uzuv” sendromu (kesilen kolun ağrıması) gibi; bu sefer “Hayalet Beden” sendromu yaşanabilir.
Hasta, tüm vücudunun kendisine ait olmadığını hisseder. Yabancı birinin içinde hapsolmuş gibidir. Bu durum, akut psikoz, şizofreni ve dayanılmaz bir nörolojik acı ile sonuçlanabilir. Hareket edemeyen, konuşamayan ama sürekli çığlık atan bir zihin.
Biyolojik Pazar: Zenginlerin Yeni Oyuncağı
Bu teknolojinin etik boyutu, Tasarım Bebekler konusundan bile daha karanlıktır. Eğer kafa nakli mümkün olursa, 90 yaşındaki bir milyarder ölmek zorunda kalmayacaktır. Tek yapması gereken, trafik kazasında ölen (veya belki de “sipariş üzerine” bulunan) 20 yaşındaki sağlıklı bir gencin bedenini satın almaktır.
Vücutlar birer meta haline gelir. Fakir ülkelerdeki gençler, ailelerine para bırakmak için bedenlerini satabilir. “Kafamı kesin, bedenimi Bay Musk’a verin.”
Yaşlı ve zengin kafaların, genç ve fakir bedenlerin üzerinde sonsuza kadar yaşadığı bir dünya. Vampirlik efsanesinin teknolojik versiyonu.
Valery Spiridonov Olayı
Bu çılgınlığa gönüllü olan biri vardı: Rus bilgisayar mühendisi Valery Spiridonov. Doğuştan kas erimesi hastalığı (Werdnig-Hoffmann) olan Valery, hareket edemeyen bedeninden kurtulmak için Canavero’nun ilk deneği olmayı kabul etmişti.
Dünya nefesini tuttu. Ancak son anda Valery vazgeçti. Evlendi, çocuğu oldu ve “Mevcut hayatım, o masada ölmekten veya bir ucube olarak uyanmaktan iyidir” dedi. Şu an proje Çin’de, kapalı kapılar ardında devam ediyor. İlk naklin bir insan kadavrasına yapıldığı açıklandı. Canlı insan ise an meselesi.
[Link: Tasarım Bebekler: Mükemmel İnsanı Yaratmak Tanrı’ya Savaş Açmak mı?]
Sonuç: Bazı Sınırlar Geçilmemeli
İnsanlık, ölümü yenmek için her şeyi deniyor. Genleri hackliyoruz, zihni kopyalıyoruz, şimdi de kafaları değiştiriyoruz. Ama unuttuğumuz bir şey var: Beden sadece bir taşıyıcı değildir. Beden, hafızanın ve duyguların bir parçasıdır. Bağırsak floranız bile ruh halinizi etkiler.
Bedeninizi değiştirdiğinizde, “Siz” hala aynı kişi olacak mısınız? Yoksa o ameliyat masasında eski siz ölecek ve yeni bedende, sizin anılarınıza sahip ama ruhu parçalanmış bir Frankenstein Canavarı mı uyanacak?
Belki de ölmek, başkasının bedeninde yaşamaktan daha huzurludur.
❓ Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Kafa nakli şu an mümkün mü? Cerrahi olarak (kesip dikmek) mümkün. Ancak nörolojik olarak (omuriliği işlevsel bağlamak) henüz kanıtlanmış bir başarı yok. Hayvan deneylerinde sınırlı başarılar sağlansa da, insan için teknoloji henüz hazır değil.
2. Yeni bedende yürüyebilir miyiz? Teorik olarak evet, ama yıllar süren fizik tedavi ve elektriksel stimülasyon gerekir. Beynin yeni sinir uçlarını tanıması ve komut göndermeyi öğrenmesi bebeklikten yürümeyi öğrenmekten daha zor olabilir.
3. Bu işlem yasal mı? Çoğu Batı ülkesinde (ABD, Avrupa) etik kurullar buna asla izin vermez. Bu yüzden Canavero çalışmalarını Çin’e taşıdı. Uluslararası hukukun gri alanlarında bu deneyler yapılabilir.
Dış Link Önerisi: Sergio Canavero – TED Talk (Kendi ağzından projesi)
