Kıyamet nasıl gelecek sanıyorsunuz? Nükleer savaşla mı? Göktaşıyla mı? Açlıkla mı? Ya size kıyametin “Her şeyin çok güzel olması” yüzünden geleceğini söylesem?
1968 yılında, etolog Dr. John Calhoun, Tanrı’yı oynamaya karar verdi. Amacı basitti: Fareler için bir Ütopya (Cennet) yaratmak. Kurduğu “Evren 25” adlı düzenekte;
- Sınırsız yiyecek ve su vardı.
- Hastalık yoktu (Tıbbi müdahale yapılıyordu).
- Avcılar (Kediler, kuşlar) yoktu.
- İdeal sıcaklık ve konfor vardı.
Farelerin yapması gereken tek şey yemek, içmek ve üremekti. Teorik olarak mutlu mesut yaşamaları gerekiyordu. Ama sonuç, korku filmlerini aratmayan bir vahşet, delilik ve tamamen yok oluş oldu.
1. Aşama: Cennet Günleri
Deney 4 çift (8 adet) sağlıklı fareyle başladı. Her şey harikaydı. Fareler “Rüya gibi bir yerdeyiz” diyerek hızla üremeye başladılar. Nüfus her 55 günde bir ikiye katlanıyordu. Fareler mutluydu, sosyaldi ve aile bağları güçlüydü.
2. Aşama: Kalabalık ve Kriz
Nüfus 620’ye ulaştığında işler değişmeye başladı. Fiziksel alan hala yeterliydi (Kapasite 3000 fareydi), yiyecek sınırsızdı. Ama fareler “Sosyal Roller” için kavga etmeye başladı. Toplumda yer kalmamıştı. Genç fareler, kendilerine bir yuva veya statü bulamıyordu.
Ve “Davranışsal Çöküş” (Behavioral Sink) başladı.
3. Aşama: Cehennemin Kapıları Açılıyor
Bu aşamada fare toplumu korkunç bir distopyaya dönüştü:
- Alfa Erkeklerin Çöküşü: Alanlarını korumaktan yorulan baskın erkekler pes etti. Saldırganlaştılar ve sebepsiz yere (yiyecek kavgası olmadan) diğerlerini ısırıp öldürmeye başladılar.
- Dişilerin Dönüşümü: Korunmayan dişiler agresifleşti. Kendi yavrularını beslemeyi bıraktılar, hatta yavrularını yiyen (yamyam) anneler türedi.
- Dışlanmışlar (The Outcasts): Mücadeleden kaçan fareler, kafesin ortasında toplanıp “uyuşuk” bir kitle haline geldi. Ara sıra uyanıp birbirlerine saldırıyorlardı.
Ama en korkuncu, yeni türeyen bir sınıftı.
4. Aşama: “Güzel Olanlar” (The Beautiful Ones)
Deneyin insanlık için en büyük uyarısı bu gruptur. Kaosun, kavganın ve cinselliğin ortasında; hiçbir şeye karışmayan bir grup erkek fare ortaya çıktı.
Bu fareler:
- Asla kavga etmiyorlardı.
- Asla çiftleşmeye çalışmıyorlardı (Cinsel istekleri sıfırdı).
- Sosyalleşmiyorlardı.
- Yaptıkları tek şey Yemek Yemek, Uyumak ve Tüylerini Temizlemekti.
Tüyleri pırıl pırıldı, üzerlerinde hiç yara izi yoktu. Bu yüzden Calhoun onlara “Güzel Olanlar” adını verdi. Bu fareler, “Yaşamak”tan vazgeçmişti. Sadece “Var oluyorlardı”. Ruhları ölmüştü, geriye sadece narsist bedenleri kalmıştı.
Tanıdık geldi mi? Günümüzün sadece dış görünüşüne odaklanan, sosyal medyada mükemmel görünen ama gerçek hayatta ilişkiden, cinsellikten ve mücadeleden kaçan, odasından çıkmayan (Hikikomori) nesli size de “Güzel Olanlar”ı hatırlatmıyor mu?
Sonuç: Bolluk İçinde Yok Oluş
Nüfus 2200’de zirve yaptı ve sonra hızla düşüşe geçti. İlginç olan şuydu: Nüfus azaldığında, alan açıldığında bile fareler normale dönemedi. Annelik içgüdüsü yok olmuştu. Çiftleşme davranışı unutulmuştu. Genç nesiller, sosyal davranışları hiç öğrenmedikleri için (otistik benzeri bir durum) üremediler.
Son fare öldüğünde, ortada hala tonlarca yiyecek vardı. Fareler açlıktan değil; ruhsal boşluktan öldüler. Calhoun buna “İlk Ölüm” (Ruhun ölümü) adını verdi. Beden ölmeden önce ruh ölürse, türün sonu gelmiş demektir.
Biz Evren 25’te miyiz?
Şehirlerimize bakın.
- Sınırsız gıda ve konfor (Süpermarketler, Netflix, Klima).
- Aşırı kalabalık metropoller.
- Düşen doğum oranları.
- İlişkiden kaçan, sanal dünyaya sığınan, sadece dış görünüşüyle ilgilenen narsist bireyler.
- Sebepsiz şiddet ve depresyon patlaması.
Dr. Calhoun’un uyarısı netti: “Mücadele yoksa, amaç yoktur. Amaç yoksa, zihin çöker.”
İnsanlık, kendi yarattığı bu teknolojik cennetin içinde, yavaş yavaş “Güzel Olanlar”a dönüşerek yok mu olacak? Yoksa kafesin kapısını kırıp, tekrar vahşi ve anlamlı bir hayata mı döneceğiz?
❓ Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Bu deney insanlar için de geçerli mi? Fareler ve insanlar biyolojik ve sosyal olarak benzerlik gösterse de, insan zihni daha karmaşıktır. Biz “Kültür” ve “Teknoloji” ile bu durumu aşabiliriz. Ancak şehirleşme ve yalnızlaşma istatistikleri, Calhoun’un haklı olabileceğini gösteriyor.
2. “Davranışsal Çöküş” nedir? Bir toplumda bireylerin, aşırı kalabalık ve amaçsızlık yüzünden doğal sosyal davranışlarını (annelik, kur yapma, hiyerarşi) kaybetmesi ve patolojik davranışlar (şiddet, içe kapanma) sergilemesidir.
3. “Güzel Olanlar”ın insan karşılığı nedir? Sosyologlara göre; narsistik kişilik bozukluğu yaşayan, sosyal izolasyonu seçen, aseksüel eğilimler gösteren ve hayatını sadece tüketim/bakım üzerine kuran modern bireylerdir.
Dış Link Önerisi: Dr. John Calhoun’s Experiment PDF (Orijinal makale)
